Categorie archief: andere

Zit depressie in onze stoelgang?

Onlangs kon je in de krant lezen dat er een link was gevonden tussen bepaalde darmbacteriën en depressie (De Standaard, 4/2/’19). Onder andere Prof. Jeroen Raes, verbonden aan KU Leuven, onderzocht stoelgangstalen van 1054 proefpersonen. Hiervan werd een kleiner aantal (150 stalen) meer in detail bestudeerd. Er werd gekeken naar het verband met levenskwaliteit en depressie. Wat uit deze resultaten bleek, was dat twee soorten bacterie, nl. Faecalibacterium en Coprococcus aanwezig waren bij mensen met een hoge levenskwaliteit en minder bij mensen met een depressie. Dit gold ook voor mensen met een depressie die antidepressiva innamen.

Willen deze resultaten dan ook zeggen dat de afwezigheid van die bacteriën een depressie kan veroorzaken? Nee, helemaal niet. Dit is het verschil tussen correlatie en causaliteit. Correlatie wil zeggen dat twee dingen op een bepaald moment blijken samen te gaan: we zien dat er een verband is tussen de afwezigheid van deze twee soorten bacteriën en de aanwezigheid van depressieve klachten. Maar deze bevinding vertelt ons dus helemaal niet of de depressie veroorzaakt wordt door de bacteriën, of dat de depressie misschien wel juist zorgt voor de afwezigheid van de bacteriën, of misschien is er nog wel een heel andere oorzaak die ervoor zorgt dat veranderingen optreden, zowel op het niveau van bacteriën, als op niveau van neurotransmitters in de hersenen, als op niveau van onze stemming.

Er is nog meer en ander onderzoek nodig om iets te kunnen vertellen over de oorzaak-gevolg-relatie. Als we daar eenmaal zicht op hebben, zou het best kunnen dat hier nieuwe behandelingen uit voort kunnen komen. Maar het zal dus nog wel enige tijd duren, vooraleer we zover zijn!

Meer lezen over dit onderzoek? Het werd gepubliceerd in Nature, een vooraanstaand tijdschrift voor biologisch onderzoek. Hier kan je het terugvinden: https://www.nature.com/articles/s41564-018-0337-x

Meta-analyse toont effectiviteit antidepressiva aan

In een recent verschenen studie (The Lancet, 21 februari 2018) besluiten onderzoekers na een periode van 6 jaar onderzoek en een meta-analyse van 522 studies dat antidepressiva wel degelijk effectief zijn.

Controverse met gevolgen

Jarenlang was er grote controverse over de werkzaamheid van antidepressiva. Het had ook als effect dat mensen vaak al na een maand weer hun medicamenteuze behandeling stopzetten, omdat ze er te weinig resultaten van merkten. Dat is nochtans een erg spijtige zaak, want ongeveer 60% van de mensen die 2 maanden antidepressiva gebruiken ervaren een vermindering van de klachten van 50%.

Effectief, maar niet allemaal evenveel

Niet alle medicatie blijkt echter evenveel effect te hebben. En wat we nog niet weten uit onderzoek is welke medicatie voor welke persoon in een bepaalde situatie de beste optie zal zijn. 

Gemiddeld gesproken komen volgende producten het beste uit de review:

  • amitriptyline (Redomex),
  • venlafaxine (Effexor),
  • agomelatine (Valdoxan, lijkt erg op ons lichaamseigen melatonine, dat de slaap regelt),
  • escitalopram (Sipralexa) en
  • vortioxetine (Brintellix).

Drie andere middelen scoorden eerder slecht in de review: fluvoxamine, reboxetine en trazodone. Dit betekent dat de studies maar weinig effect konden aantonen van deze medicatie op symptomen van stemmingsstoornissen (niet veel beter dan een placebo). Trazodone wordt als antidepressivum vaak minder goed verdragen, o.a. omdat het grote slaperigheid kan veroorzaken. Om die reden wordt het echter wel toegepast door artsen voor personen met stemmingsproblemen die gepaard gaan met slaapstoornissen (o.a. problematisch inslapen). 

Vragen?

Heb je vragen over medicatie, neem dan contact op met je huisarts of raadpleeg een psychiater. Zij kunnen samen met je bekijken of medicatie voor jou een goede optie kan zijn en wat je daarnaast nog meer nodig hebt om aan je herstel te werken. Onderzoek leert ons immers ook dat mensen de beste resultaten behalen van een combi-therapie: medicatie én psychotherapie.

Psychotherapie

Wie al eerder een depressie doormaakte, kan bijvoorbeeld gebaat zijn bij Mindfulness Based Cognitive Treatment (MBCT). Dit is een bijzondere vorm van cognitieve gedragstherapie die goed werkt als hervalpreventie na het doormaken van een eerdere (of meerdere) depressie(s). 

Verder weten we dat depressieve stemmingsstoornissen vaak een functie hebben. Ze willen ons tonen dat er blokkades zitten in onze ontwikkeling. Er loopt iets vast, we worden somber, we voelen dat we niet vooruit kunnen op deze manier in deze situatie. Psychotherapie kan helpen om zicht te krijgen op deze blokkades, om terug te voelen wat je nodig hebt om weer terug met meer energie en mildheid naar jezelf (en anderen) in het leven te kunnen staan. Soms betekent het stilstaan bij pijnlijke verliezen, bij het moeten opgeven van bepaalde dromen of verwachtingen, bij het verwerken van pijnlijke gebeurtenissen of het zoeken naar wie je zelf eigenlijk diep vanbinnen bent, omdat je jezelf lange tijd voorbij gelopen bent…

Dat zijn vraagstukken waar medicatie ons natuurlijk niet van kan verlossen, maar waar we zelf de tijd voor moeten nemen om te onderzoeken. 

Grijswaarderen

suns-rays-478249_960_720

Wanneer je in een eetstoornis zit, of te kampen hebt met angsten of depressie, dan ken je het wellicht wel… 
Het denken in uitersten, het plannen van scenario’s, het gevoel hebben dat alles zwart is of wit en maar weinig variatie tussenin…

Je blik verengt zich
je staart je blind
op een vlak 
leegte

En dan de verademing
De wijdsheid
Als je hoofd opzij
Toch even wat kleur
durft te bekennen

Er is meer in de wereld
Dan wat je hoofd
Nog toelaat te zien
Dus zet je hoofd op z’n kop
en kijk…

Zie je de stralen?
Zie je de schijn?

Wie wil jij verder zijn?

Zwart, wit of toch ook
alle variaties tussenin?

Dit en meer… Voedsel voor de Ziel

Rode Neuzen: niet lachen, maar delen helpt!

3 december 2016: de dag waarop er in Vlaanderen voor de tweede maal een Rode Neuzen Dag werd georganiseerd, met een hele tv-show erbij. Tijdens die tv-show zagen we heel pakkende getuigenissen van jonge mensen die een belangrijke boodschap hadden: praat erover, zoek hulp, schaam je er niet voor, maar benoem dat je het moeilijk hebt en ga op zoek naar gepaste hulp. Stuk voor stuk zagen we moedige mensen die willen bijdragen aan bewustwording en aan het openbreken van het taboe. Door aan te tonen dat mensen met psychische problemen in de eerste plaats ook maar gewoon mensen zijn, en dat het probleem slechts een stukje is van wie ze zijn. We zagen ook hoeveel pijnlijke en moeilijke ervaringen onze jongeren vaak al in hun rugzak hebben zitten. Zo’n jongeren zitten op mijn schoolbanken. Ze proberen zich zo goed en zo kwaad als mogelijk te concentreren, en temidden hun medestudenten ‘gewoon’ te zijn en mee te draaien. Onwijs veel respect heb ik daarvoor…

Ik zie hoeveel zo’n Rode Neuzen actie heeft wakker gemaakt bij ontzettend veel mensen. En dat is goed. Dat is waar we het voor doen. Wat ik zelf jammer vind, is het idee dat meegegeven wordt dat ‘lachen helpt’. Maar als ik dan zag hoe flauw de sketches waren tijdens die zelfde Rode Neuzen Show, dan dacht ik echt: mij zou dit nooit geholpen hebben, ik zie er de fun niet van in.

Dat er dit jaar voor gekozen werd om ‘lachen helpt’ te vervangen door ‘delen helpt’ kan ik dan ook alleen maar toejuichen.

Want natuurlijk is humor belangrijk. Tijdens onze gesprekken en groepen in het Inloophuis wordt er ook heel wat afgelachen. We lachen met onszelf, omdat het helpt om even los te komen en afstand te nemen van de bizarre gewoontes die we wel eens plegen te hebben. Maar we lachen niet met elkaar en nooit iemand uit. 

Maar om te herstellen is er meer nodig dan een goed humeur en een lachsalvo op z’n tijd. Om echt te herstellen moet je verbinding kunnen maken met je echte gevoel, met wat jij écht belangrijk vindt in het leven, met de redenen waarom je doet wat je doet en soms ook met de rauwe pijn van verlies, van dromen en verwachtingen die niet ingelost worden,… 

Laat ons de ernst van psychische kwetsbaarheden en de moeilijkheden die dit met zich meebrengt dan ook niet zomaar weglachen. 

Maar laat ons delen. Laat ons terug in gesprek gaan met elkaar. Echt praten, van mens tot mens, van hart tot hart. Zodat we voelen dat we niet alleen zijn in dat unieke mens-zijn.

unity-1767679_640

‘Psychogenocide’, over de georkestreerde moord op mensen die niet mens genoeg waren (zogezegd…)

Op zondag 24 januari wordt in de Dossin-kazerne in Mechelen een bijzonder boek voorgesteld.
Psychogenocide (Erik Thys, 2015) toont ons op een onderbouwde manier hoe het kon gebeuren dat honderdduizenden Duitse burgers verplicht werden gesteriliseerd en hoe honderdduizenden burgers die geconfronteerd werden met een psychische stoornis of een handicap op een georganiseerde manier werden vermoord.

Zij werden volgens een ver doorgetrokken en misvormd eugenetisch dogma aanzien als “niet menswaardig”, onproductief en een bedreiging voor de volksgezondheid (de gezonde genenpoel werd “besmet”). Om die reden werden zij “uit hun lijden verlost”. Hun kunst werd verbannen en afgedaan als kunst van “ontaarde mensen”, en zelfs met de nodige scepsis en satire vertoond in tentoonstellingen met ‘Entartete Kunst‘. 

db_entart_kunst_en

De kans bestaat dat je hierover nooit eerder gehoord hebt. In de geschiedenisboeken las je wellicht hoe tijdens de tweede Wereldoorlog niet alleen Joden, maar ook zigeuners en homoseksuelen naar de gaskamers werden geleid. Maar dat er een doelbewuste uitroeiingsactie opgezet werd om psychiatrische patiënten te vergassen is veel minder bekend. Het is huiveringwekkend om te lezen, maar tegelijk zo ontzettend belangrijk om dit ‘vergeten’ verhaal te vertellen.

In Psychogenocide worden de tijdsgeest en hoe het eugenetische gedachtegoed zich verspreidde en op verschillende plaatsen in de wereld werd gebruikt/misbruikt om bepaalde mistoestanden te rechtvaardigen goed onderbouwd toegelicht. Daardoor kunnen we de tijdsgeest en de impact wereldwijd beter situeren.

Ik heb zelf alvast veel bijgeleerd dankzij Psychogenocide. Ik vond het bijzonder, frustrerend, wraakroepend en tegelijk vanuit (sociaal-)psychologisch oogpunt bijzonder boeiend. Voor een groot stuk ook juist omdat dit boek zich baseert op oorspronkelijk bronnenmateriaal en iets aankaart wat voor mij tot nu toe echt letterlijk slechts een bijzin in een geschiedenisboek was…

Het moet een monnikenwerk geweest zijn om al deze informatie op te sporen, verbanden te leggen, grondig te analyseren en dan tot een logisch opgebouwd werk te maken. Een boek dat vlot leesbaar is en dat de gruwel niet schuwt zonder ooit zelfs maar een hint van sensatie-zucht op te wekken. Een boek dat oog heeft voor persoonlijke verhalen én voor algemene feiten. Voor mij alvast een must-read voor elke student die ooit een vak psychiatrie of psychopathologie volgt, om te begrijpen wat de uitwassen kunnen zijn van een eugenetisch of classificerend en determinerend discours, van een niet-wetenschappelijk onderbouwd gedachtegoed dat allesbehalve openstaat voor solidariteit tussen soortgenoten.

Uit het boek Een tijd voor empathie van Frans de Waal heb ik geleerd dat primaten voor hun soortgenoten zorgen. Eigenlijk zijn empathie en solidariteit (en niet eigenbelang, of het eigenhandig creëren/manipuleren van een soort “Uber-mensch”) evolutionair voordeliger dan het uitschakelen van zogenaamd ‘zwakke schakels’.

In mijn beleving zijn het juist deze schakels (en ik herhaal expres niet de toevoeging ‘zwak’) die ons uitdagen, die ons confronteren, die nieuwe zienswijzen aanleveren die oogkleppen kunnen doen afvallen omdat ze “out of the box” denken, die ons laten voelen hoe ‘mens (mogen) zijn’ helend kan zijn.

En tenslotte nog dit: mocht je je net als ik wel eens afgevraagd hebben hoe het komt dat de meeste psychiatrische instellingen in Vlaanderen langs een spoorweg gelegen zijn, dan je ook op die vraag een antwoord vinden in dit boek…

AUTEUR
Erik Thys is psychiater (PSC St.-Alexius Elsene en UPC KU Leuven Campus Kortenberg), kunstenaar en musicus. 
Eerder verscheen een artikel in Knack:

http://www.knack.be/nieuws/wereld/psychogenocide-hoe-de-nazi-s-300-000-psychiatrische-patienten-vermoordden/article-longread-622645.html

 

BOEKVOORSTELLING
Het boek wordt voorgesteld op zondag 24 januari om 14u in Kazerne Dossin. Dirk Draulans (bioloog en journalist bij Knack) treedt in gesprek met o.a. de auteur en Prof. Stephan Claes (KU Leuven – psychiater en geneticus), Prof. Antoon Vandevelde (KU Leuven – filosoof en econoom) en Dirk Snauwaert (Directeur WIELS, centrum voor hedendaagse kunst in Brussel).
De voorstelling wordt afgewisseld met een streepje muziek. Gratis toegang. Graag inschrijven via https://www.kazernedossin.eu/NL/Bezoek/Publieksprogramma/Activiteiten/Formulieren/Inschrijvingen-Boekvoorstelling-Psychogenocide

Meer info over het boek: http://epo.be/uitgeverij/boekinfo_boek.php?isbn=9789462670471

 12507216_1062490240451638_8335979357482674252_n